Ինչպես տրիբունային դեմագոգից դառնալ ռազմական փորձագետ

Առջևում խորհրդարանական ընտրություններն են ու տարբեր քաղաքական թիմեր և անհատ ֆիգուրներ արդեն ձեռնամուխ են եղել քարոզչությանը: Դե բնականաբար, ակտուալ թեմաների ընտրության հարցում էլ օրիգինալություն չեն ցուցաբերել. պատերազմ, ռազմական արդյունաբերություն, սպառազինության գնում և պատրաստում։ Մեկը ՀՕՊ ընդհանուր համակարգն է համարում պատուհաս ու «օդի հանձնում», մյուսն ընդհանրապես մուննաթ է անում, որ Հայաստանն ինքը իր կործանիչները չի արտադրում, երրորդները արդեն մոտ ապագայում նանոտեխնոլոգիաներ ու մարատական ռոբոտներ են խոստանում, եթե իրենք գան իշխանության։ Մի խոսքով, խեղկատակություն և ուրիշ ոչինչ։

Ինչքան ասես կարելի է քննադատել գործող իշխանություններին ու դրան նախորդած բոլոր իշխանություններին, որովհետև ակնհայտ է, որ ոչ պատերազմի օրոք, ոչ դրան հաջորդած հարաբերական անդորրի 22 տարիներին չի արվել այն առավելագույնը, որ կարող էր ու պետք է արվեր։ Ակնհայտ է, որ մենք ունենք բազմաթիվ խորքային ու մակերեսային խնդիրներ, որոնցից շատերը կարելի է լուծել՝ այս կամ այն աստիճանի ճիգեր գործադրելով։ Սակայն երբ այդ հարցերի քննարկումը տեղափոխվում է հեքիաթասածության և վարդագույն երազանքների դաշտ, դա արդեն լուրջ չէ։ Ավելին ասեմ՝ խիստ վնասակար կարող է լինել, եթե հաշվի առնենք, որ պատերազմով երկիր ենք։

Անդարադառնանք մասնավորապես ռազմական արդյունաբերության հիմնահարցին։ Օրինակ՝ Փաշինյանը լուրջ դեմքով հայտարարում է, որ Հայաստանը պետք է իր կործանիչ ինքնաթիռներն արտադրի։ Իհարկե, Փաշինյանը բավականին սուր գրիչ ունի և գուցե փայլուն խմբագիր է, Փաշինյանը բավականին ռադիկալ, բայց հաջողակ հռետոր է, նա արդի հայաստանի ամենաակնառու հրապարակային գործիչներից է, բայց նման հայտարարություն անելով, նա ցույց է տալիս, որ կա՛մ խայտառակ դեմագոգ է, կա՛մ բացարձակ չի տիրապետում տվյալ թեմատիկային։

Ռազմական արդյունաբերությունը դա կարտոֆիլ աճեցնել չի։ Դա ամենաբարդ ու տեխնոլոգիական տնտեսական ճյուղերից է և միայն ցանկությունը քիչ է, որպեսզի թեկուզ 20 տարում դուրս գալ ինքնուրույն արտադրության։ Նույն Իսրայելից պահանջվել են տասնամյակներ, հարյուրավոր միլարդ դոլարների հասնող ներդրումներ ու տեխնիկա-տեխնոլոգիական համապարփակ աջակցություն ԱՄՆ-ի կողմից, որպեսզի յուրացնի նման մակարդակ։ Գուցե Փաշինյանն ու նրա կարծիքը կիսողները գիտեն բաներ, որոնք հասարակ մահականցուներիս հասու չեն, բայց այս պահին այդ հարցերը բաց են։ Բաց են նաև հարցերը, թե որտեղից ենք բերելու այդ ինքնաթիռների պատրաստաման համար անհրաժեշտ հումքը (ալյումին ու տիտան), որտեղից ու ինչ միջոցներով ենք ճարելի դրանց էլեկտրոնիկան ու այլ բարդ սարքավորումները, որտեղ ենք ինքնաթիռները պատրաստելու և որ պակաս կարևոր չէ՝ ինչ նպատակներով ենք դրանք օգտագործելու։

Սրանք հռետորական հարցեր են իհարկե, որովհետև վստահաբար միայն ծալապակասը կարող է հավատալ նման բաների, իսկ մեր պոպուլիստները, որպես կանոն, ծալապակաս չեն, բայց դե խամ և անփորձ լսարանի համար նման թեզերը համոզիչ են հնչում։ Ու հենց դա էլ վտանգավոր է, որովհետև շեղում է մարդկանց իրոք ակտուալ խնդիրներից և տեղափոխում Օստապ Բենդերի ուտոպիաների դաշտ։

Սամվել Բաբայանի հարցազրույցի լուրջ աժիոտաժն ու անլուրջ բովանդակությունը

Առավոտվանից կայքերը, իրար հերթ չտալով, Սամվել Բաբայանի հարցազրույցն են տալիս՝ պաթետիկ վերնագրերով։ Սիրողական մակարդակով քաղաքագիտությանն ու ռազմագիտական գիտելիքներին տիրպետող մեկի մոտ կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ դարակազմիկ ինչ-որ մտքեր են ասվել ու համապարփակ լուծումներ են առաջարկվել այդ տեքստում։ Մինչդեռ, ի՞նչ ենք տեսնում մենք՝ ուսումնասիրելով ներկայացված տեքստի բովանդակությունը։ Մեծ հաշվով՝ ոչինչ։

Ինչ-որ բաներ իհարկե կան։ Օրինակ՝ հայտնի քաղաքական ուղղվածությամբ կայքի ներկայացուցիչը, ում ինքնությունը կարծում եմ՝ ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, ջանք ու եռանդ չի խանյում, որ հարցերն այնպես ձևակերպի, որպեսզի Բաբայանի խոսքը ստացվի ընդդիմադիր տրիբունի հռետորի ճառ, դե իսկ Բաբայանն էլ, բնավ չհանդիսանալով միամիտ խոխա, հմտորեն խուսանավում է ու երկար խոսելով, բայց ըստ էության, ոչինչ չի ասում։

Բաբայանը ի սկզբանե ամրագրեց, որ նեղացած կեցվածք չի ընդունելու, ու «դավաճանված հերոսի» դերը ստանձնելու մասին ամպագոռգոռ բաներ չի ասելու։ Սա, ի՞նչ խոսք, ծանր հարված էր «յոթօրականի» համար, բայց նա չհանձնվեց միանգամից։ Սակայն, Բաբայան դու Բաբայան, միևնույն է հայտարարված ընթացքին հավատարիմ մնաց ու դեռ մի բան էլ ավել՝ հայատարարեց, որ ընդհանրապես թշնամիներ չունի քաղաքական դաշտում, կուսակցությունների հարել չի պատրաստվում, իսկ մեղադրելիս էլ՝ մեղադրում է աբստրակտ վերնախավին։ Ընդ որում, որպեսզի անգամ այդ մեղադրանքը հստակություն չունենա, ասում է, որ վերնախավի սխալը գալիս է դեռ 1994 թվականից։ Այլ կերպ ասած՝ դիվանագիտորեն զրկում է երեք նախագահների օրոք եղած էլիտայի թիմերից մեկնումեկի վրա սևեռվելու հնարավորությունից։ Դե ձեռքի հետ էլ ինտրիգ է ստեղծում իր այն հայտարարությամբ, թե ինքը տեսնում է իր համախոհների քաղաքական դաշտում, բայց կրկին ոչ մի անուն, ոչ էլ անգամ հուշում։ Տպավորություն է, որ բաց աճուրդի հայտարարություն էր, ոչ թե քաղաքական դիրքորոշում։

Ինչևէ, այսքան սպասված ու արծարծվող հարցազրույցում ամենազավեշտալի դրվագը կապված էր նրա հետ, որ Սամվել Բաբայանը, ում վաստակը՝ որպես ռազմական գործիչ, թերևս քննարկման ենթակա չէ, այս հարցազրույցում կտրականապես հրաժարվեց խոսել հենց այդ՝ ռազմական թեմայից։ Հասարակության ինչ-որ շերտ շատ հետաքրքրված է Բաբայանի վերադարձով, բայց հետաքրքրված է՝ որպես ռազմական գործիչ Բաբայանով, այլ ոչ թե որպես քաղաքական-հասարակական ֆիգուր և առավել ևս՝ Մեսսիայի դերը ստանձնելու պատրաստ արկածախնդիր Բաբայանով։ Դա լավ հասկանում է Բաբայանը, դա հասկանում են խելացի մարդիկ, բայց համառորեն չեն ուզում հասկանալ պայքարախտով համակված որոշ թիմեր։ 

Արդյունքում՝ այսպիսի վտիտ հարցազրույց ու հերթական կոտրված իղձեր, որոնք էլ այս անգամ կապված են Բաբայանի հետ։

Անիմաստ ղալմաղալ անողների և գեներալ Մանվելի «հայհոյելու» մասին

Անմեղության կանխավարկածի մասին լսե՞լ եք։ Լսած կլիենք ոնց էլ չլինի․ մարդը համարվում է անմեղ, քանի դեռ իր մեղքն ապացուցված չի։ Հիմա երեկվանից համայն հայության քննարկման թեման գեներալ Մանվելի իբր տված հայհոյանքն է։ Դե տվածն էլ ո՞րն է, պարզապես Սեֆիլյանական խմբակի հերթական «գործիչներից» մեկը հայտարարում է, որ այդպիսի բան է եղել։

Որքանով որ լսել եմ գեներալ Մանվելի մասին, այնպես չէ, որ նա ոսկեղենիկ հայերեն խոսելու հետ մեծ սեր ունի։ Այո՛, հայհոյախոսություններն էլ նրան խորթ չեն, բայց․․․ Մի պահ ենթադրենք, որ սեֆիլյանականնները իրավացի են ու գեներալ Մաանվելը հայհոյել է։ Հետո՞։ Ինչ որ մեկին դա խիստ կզարմացնի՞։ Չեմ կարծում, որովհետև Մանվելն էն գլխից էլ ասոււմ էր, որ եթե իրան ինչ որ բան դուր չի գալիս, ինքը «ուշունց է տալիս»։

Ինձ համար անհասականլին ոչ թե հայհոյել-չհայհոյելու դրվագն է, այլ այն, թե ինչո՞ւ են համառորեն փորձում դրանից հայոց հարց դարձնել։ Այն էլ այս օրերին։ Այն էլ՝ սեֆիլյանական ճամբարի հերթական բենեֆիսին հագուրդ տալով։ Գուցե դավադրությունների տեսությունով շատ եմ տարվում, բայց այս ամենի մեջ ինչ որ կազմակերպվածություն եմ տեսնում։

Հարցը միայն գեներալ Մանվելի դրվագը չի։ Ապրիլյան մարտերից հետո սա էլ որերոդ դեպքն է, երբ արհեստականորեն ցանկանում են պառակտում մտցնել, էլի ասպարեզ են նետվում հայաստանցի-ղարաբաղցի պղծագույն թեզերը ու դրանց ավելի արդիականացված տարբերակները, որպիսին հենց այդ չարաբաստիիկ տեսնայութն է, որտեղ պատմվում է հայհոյանքի մասին։ Ու այս ամենը՝ սահմանում գերլարված իրավիճակի ֆոնին, երբ մարտերը կարող են սկսվել ցանկացած պահի․․․

Դուք այս ամենում կազմակերպվածություն չե՞ք տեսնում։ Տպավորություն է, որ ինչ որ մի դիրիժոր այս սիմֆոնիայի գլխավոր գործիքի դերը դրել է սեֆիլյանականների ու դրանց պես այլ կասկածելի կերպարների վրա ու անում է ամեն բան, որպեսզի դրանք հերթական պառակտումը մտցնեն։

Արգամ Աբրահամյանը դարձավ Խաչատուր Սուքիասյանի «Ռոսսիա Մոլլ»-ի 50%-ոց մասնաբաժնի սեփականատերը

Ինչպես պնդում են կառավարությանը մոտ կանգնած մեր աղբյուրները` արդեն բավական երկար ժամանակ է, ինչ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի որդին՝ Արգամ Աբրահամյանը, բավականին ակտիվ հետաքրքրվածություն է դրսևորում Խաչատուր Սուքիասյանին պատկանող «Ռոսսիա Մոլլ»-ի նկատմամբ։ Մասնավորապես, շատ էին շրջանառվում խոսակցություններ, որ Աբրահամյանը ցանկանում է իր մասնաբաժինն ունենալ այս բիզնեսում։

Եվ ահա, Արգամ Աբրահամյանի ու Խաչատուր Սուքիասյանների բանակցությունները տվել են իրենց արդյունքը․ այսուհետ «Ռոսսիա Մոլլ»-ի 50% մասնաբաժնի սեփականատերը դառնում է վարչապետի որդին։ Այսպիսով, կարելի է գրանցել ուշագրավ մի փաստ․ 2008 թվականից հետո առաջին անգամ, Խաչատուր Սուքիասյանի բիզնես գործունեությունում կրկին ներգրավված են լինելու իշխանական բարձրաստիճան էլիտայի ներկայացուցիչներ։

Bloomberg-ին տված հարցազրույցում Սերժ Սարգսյանն արմատապես փոխում է Հայաստանի հռետորաբանությունը՝ Արցախի հարցում

ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը հարցազրույց է տվել հեղինակավոր Bloomberg պարբերականին, որի ժամանակ հիմնականում խոսացել է Արցախյան հակամարտության շուրջ լարվածության աճից և Քառօրյա պատերազմից։ Հարցազրույցը խիստ ուշագրավ է, քանի որ սա վերջին տարիներին հնչած ամենասուր և ամենաառարկայական հայտարությունն էր՝ արված ՀՀ Նախագահի կողմից։

Առանձնացնենք երկու կարևոր դրույթ՝ Սարգասյանի ասածներից․

1․ Ռուս խաղղաղապահների տեղակայումն Արցախում այժմ անհնար է, թեև ժամանակին նման տարբերակ քննարկվել է։ Անհնար է, որովհետև իրադրությունն է փոխվել և այլևս նման հարցի քննարկումներն անգամ ակտուալ չեն։

2․ ՀՀ-ի համար սպասելի չէր Ադրբեջանական ագրեսիան։ Անսպասելի չի լինի նաև դրա կրկնությունը։ Տրամաբանությունը դա է հուշում, իսկ Հայաստանը պատրաստ է մարտահրավերների։ Այսօրվա փրուն խաղաղությունը պահպանվում է զուտ մեր համբերության ու կառուցողականության ոգու հաշվին, բայց դա հավերժ չի կարող շարունակվել։

Սա մերկապարանոց հռետորաբանության շարքից չէ։ Դիվանագիտական լեզվից թարգմանած, սա նշանակում, որ Հաայաստանը կոշտացնում է իր դիրքորոշումը բանակցային գործընթացում ու հայտարարում, որ 4-օրյա պատերամից հետո, մենք ունենք այլ իրականություն, որտեղ նախկինում քննարկված ու նույնիսկ համաձայնեցված շատ դրույթներ այլևս ակտուալ չեն։ Ավելին, այս հարցազրույցի տողատակով անցնում է այն միտքը, որ Հայաստանը պատրաստ է պատերազմի ու չի խուսափի դրանից՝ իր դիրքորոշումը պահպանելու հարցում, այնպես որ, համաշխարհային հանրությունն ու ներգրավված այլ կողմերը պետք է իրենք էլ իրենց մասով հստակեցնեն իրենց դիրքորոշումն ու անելիքը։

Տպավորություն է, որ մեր ԱԳՆ-ը փորձում է մեզ վրա Հայաստանի կապիտուլյացիան թանկով վաճառել

Դատելով Շավարշ Քոչարյանի հարցազրույցից, բանակցությունների սեղանին քաննարկվում է մի փաթեթ, որը բարդ է անվանել այլ կերպ, քան Հայաստանի կապիտուլյացիա։ Անդրադառնալուվ ռուսական մի շարք պարեբարականների հրապարակումներին, պարոն Քոչարյանը հորդորել է առաջնորդվել պաշտոնական հայտարարություններով, այլ ոչ թե լրատվամիջոցների ասեկոսեներով։

Տագնապայինը սակայն այն կարճ նկարագիրն է, որ Շավարշ Քոչարյանն արել է՝ համանախագահների առաջարկների վերաբրեյալ․

«Ավելին ասեմ՝ ներկա իրավիճակում անհնարին է հաշվի չառնել Ադրբեջանի այն կեցվածքը, այն ագրեսիան, որը նա իրականացրեց՝ խախտելով արդեն առկա երեք՝ եռակողմ համաձայնագրերը,եվ բնական է, արդեն ապագա բանակցային գործընթացը պետք է ելնի երկու հանգամանքից: Առաջինը՝ պետք է երաշխավորված լինի կրակի դադարեցումը, որովհետև երբ կրակում են, անհնարին է բանակցել: Այսինքն՝ զինադադարը պետք է պահպանվի: Հաջորդը՝ պետք Է հաշվի առնել, որ գործ ունենք մի սուբյեկտի հետ, որը, հակառակ իր իսկ միջազգային պարտավորության, իսկ եռակողմ համաձայնագրերը միջազգային պարտավորություններ են, կարող է խախտել» 

Հիմա ոմանք կցանկանան հարձակվել Քոչարյանի վրա, բայց այս պարագայում նրա միակ մեղավորությունն այն է, որ նա փորձում է հնարավորինս փափուկ ձևակերպումներով հրամցնել այն խայտառակ դրույթները, որոնք հայտնվել են բանակցությունների սեղանին։ Տպավորություն է, որ մեր քաղաքական ղեկավարությունը լրիվ մոռացել է, որ առաջին պատերազմում հաղթող կողմը եղել ենք մենք։ Տպավորություն է, որ մեր քաղաքական ղեկավարությունը չի գիտակցում, որ առաջին պատերազմն այլևս այդքան ակտուալ չէ, որովհետև սկսվել է նոր պատերազմ, որի առաջին փուլում մենք առնվազն չենք պարտվել ու նման խայտառակ դրույթները պարզապես անընդունելի են։ Մինչդեռ, տեսեք թե ինչ փափլիկ բարձ են ուզում դնել մեր գլխի տակ։ Մեջբերում եմ Շավարշ Քոչարյանին․

«Այն, ինչ առաջարկել են համանախագահները, իհարկե հայկական կողմի երազանքը չի եղել, բայց հիմքում ընկած են փոխզիջումային տարբերակներ: Տեսեք՝ կա այսպես ասած՝ հետաձգված հանրաքվեի գաղափարը: Իհարկե, տարօրինակ էր, երբ արդեն եղել է հանրաքվե, ու Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդը, լիովին համապատասխան և միջազգային իրավունքի, և այն ժամանակ գործող Խորհրդային միության Սահմանադրությանը, օրենքներին կազմակերպել է հանրաքվեն, իր կամարտահայտությունը հստակ արտահայտել է: Ո՞րն է հետաձգված հանրաքվեի իմաստը: Ըստ միջնորդների՝ դա ուղղված է նրան, որ, այդպես ասած՝ Բաքվի իշխանությունները կարողանան փրկել իրենց դեմքը և ժամանակ ունենան դա մատուցել, հրամցնել իրենց ժողովրդին դրա անհրաժեշտությունը, որովհետև հանրաքվեի արդյունքը, ելնելով այն պայմաններից, որոնք նախապես համաձայնեցված են, գրեթե հասկանալի էր, կանխատեսելի էր»:

Սա արդեն բացարձակ խայտառակություն է, երբ ՀՀ փոխարտգործնախարարը շա՜տ զգուշորեն փորձում է բացատրել, թե ինչու մենք պետք է հանդուրժենք ԼՂՀ միջանկյալ կարգավիճակին։ Տեսեք-տեսեք, Ադրբեջանի հասարակությանը համոզելու համար է։ Բո որ չհամոզվե՞ց․․․

Մի իշխանությունները հասկանո՞ւմ են արդյոք, որ այս փուլում այլևս անհանր է որևէ տարածք վերադարձնել, որովհետև դա դիտարկվելու է որպես թուլություն։ Մեր իշխանությունները հասկանո՞ւմ են, որ Հայաստանում չի եղել դեռ այնպիսի իշխանություն, որը կկարողանար հող հանձնել ու մարսել այդ իրողությունը, որովհետև հենց հաջորդ օրը նույն այն ժողովուրդը, որ միահամուռ առաջին գիծ էր մեկնելու, սկսելու է արդեն Երևանում պատասխան պահանջել նրանց բոլոր մեղքերի ու բացթողումների համար։ Պատրա՞ստ են այդ պատասխանը տալուն։ Ոչ ոք չի կարող պատրաստ լինել, առավել ևս, երբ ամեն ինչ արել են մինչև այդ, երկիրը թուլացնելու համար։

Մեր իշխանությունները ու դիվանագետները (այդ թվում Շավարշը) պետք է հասկանան, որ 4-օրյա պատերազմը փոխել է իրավիճակ, ու կարելի է մեկընդմիշտ մոռանալ մեր զինվորներին գլխատող զինվոր ունեցող պետությանը տարածքներ զիջելու մասին։ Չի կարող նման բան լինել, որովհետև առանց այդ պետությանը պարտության մատնելու, ցանկացած տարածքային զիջում չի հանգեցնելու խաղաղության։ Միակ բանը, որին այն հանգեցնելու է՝ նոր պատերազմն է, որը հակառակորդը սկելու է ավելի հարմար բնագծերից ու ավելի բարձր մարտական ոգով։

Ցանկացած զիջում դավաճանություն է։

Այսքան ասելուց հետո էլ, միևնույն է, ԱԳՆ-ն էշի ականջում է քնած

Արդեն երկու շաբաթ է անցել նոր հրադադարից ու այս երկու շաբաթվա մեջ հոլի պես պետք է աշխատեր մեր ԱԳՆ-ը, որովհետև արդեն պատերազմի օրերին իրենց ձեռքի տակ կային անհերքելի փաստեր՝ Ադրբեջանի բանակի կողմից իրականացված վայրագությունների մասին ու բացի բուն կոնֆլիկտի կարգավորման պրոցեսսներից և դրանցով զբաղվող միջազգային կամակերպություններից, կան նաև այլ ինստիտուտներ, որտեղ կարելի է արծարծել այլ կարևոր թեմաներ, ինչպիսին է օրինակ՝ մարդկայնության դեմ հանցագործությունների հարցը։

Ես վստահ եմ, որ հեսա մի երկու շաբաթից ԱԳՆ-ը հանդես կգա հերթական մուննաթոտ հայտարարությամբ, որտեղ կվստահեցնի, որ իրենք տիտանական աշխատանք են տարել ու մի այլ կարգի հետամուտ են եղել, պարզապես դա արել են թաքուն/ոչ հրապարակային/կուլուարներում։

Հարգելի՛ անտաղանդ դիվանագիտական կորպուս, մենք ունենք տասնյակ դեսպաներր ու պատվիրակներ՝ տարբեր միջազգային տրիբուններում, ունենք փոխարտգործնախարարներ և ունենք բեխեր արտգործնախարար։ Հիմա պետք է այս բոլոր դերակատարները ռմբահարեին նոտաներով, պետիցիաներով ու զեկույցներով բոլոր միջազգային և օտարերկյա ինստիտուտները, ակտիվ ու հրապարակայնորեն քչփորեին ամեն հնարավոր բան՝ երկկողմ հարաբերություններից սկսած ու ՄԱԿ-ի մաստաբով վերջացրած, պետք է օր ու գիշեր հրապարակային հայտարարություններ անեին՝ չմոռանալով կուլուարային պրոցեսսների մասին, որպեսզի իրենց կոնտրագենտները վաղը հնարավորություն չունենան ասելու, թե իրենց ոչինչ չեն արել; 

Ես անկեղծորեն չգիտեմ, թե ինչով են զբաղվում ԱԳՆ-ում հիմա, հավանաբար ինչ որ բան փորձում են անել, բայց դա ակնհայտորեն քիչ է ու առավել ևս անթույլատրելի է նման ստվերային գործելաոճը։ Օրինակ վերցրեք մեր թշնամուց․ դրաննց դիվանագիտական կորպուսը կիբորգների նման է աշխատում մոլորակի բոլոր անկյուններում, բոլոր հնարավոր ու անհնար ամբիոններում, իսկ Մամեդյարովը Ալիևից հետո ամենահաճախ հայտնվող դեմքն է Մեդիա դաշտում։

Իրար եկե՛ք, թամբալնե՛ր։ Սովորել եք տարիներ շարունակ ձրիակերությամբ զբաղվել ու աննպատակ միջազգային միջոցառումների մասնակցել։ Ժամանակն է, որ դուք էլ այս երկրին մի՜ քիչ օգտակար լինեք։